Wat gebeurt er met een ContrastCatch-filter? Van afgevangen contrastmiddelen tot teruggewonnen jodium

Het afvangen van contrastmiddelen voordat ze in de riolering terechtkomen, is pas het begin. Wat gebeurt er als een ContrastCatch-filter vol is? De volgende reis verbindt herbruikbare filteronderdelen, praktische inzichten en data voor ziekenhuizen met de terugwinning van waardevol jodium.

Twee filters die samenwerken

De huidige ContrastCatch-systemen bevatten twee filters. Het onderste filter vangt als eerste de contrastmiddelen af; het bovenste filter fungeert als nazuiveringsstap en vangt op wat door het onderste filter heen komt.

De verzadiging van de filters wordt gemonitord en het systeem geeft aan wanneer vervanging nodig is. Het vervangingsinterval hangt af van het gebruik, op basis van het aantal patiënten. Het doel is de capaciteit van beide filters optimaal te benutten voordat ze worden vervangen.

De filterbehuizing is ontworpen voor herhaald hergebruik. Een filter is daarom niet zomaar een wegwerpproduct: het gaat momenteel terug naar Zereau voor onderhoud. Wij openen de behuizing, verwijderen het filtermateriaal met de afgevangen contrastmiddelen, reinigen de behuizing en vullen deze opnieuw met vers materiaal.

Elk filter vertelt een verhaal

Bij Zereau labelen we de filtermaterialen, zodat we het verzamelde jodium kunnen herleiden tot een specifieke filterset en ziekenhuislocatie.

In deze ontwikkelingsfase dient die traceerbaarheid twee doelen. Zo kunnen we rapporteren hoeveel jodium een ziekenhuis heeft afgevangen, en helpt het ons mogelijkheden te vinden om de inzameling te verbeteren.

Door het op de filters gemeten jodium te vergelijken met patiëntaantallen en gegevens over de toediening van contrastmiddelen, kunnen we het gemiddelde afgevangen aandeel per patiënt schatten. Dit helpt ons ook te begrijpen of patiënten na hun onderzoek op een effectief moment naar het toilet gaan. Tellingen ter plaatse en goedgekeurde monitoring van gemiddelde wachttijden bieden aanvullende context, waaronder aanwijzingen over hoe vaak de voorzieningen worden gebruikt door mensen buiten de beoogde patiëntengroep.

Samen helpen deze inzichten ziekenhuizen om patiënteninformatie, begeleiding en werkprocessen te verfijnen, zodat zoveel mogelijk contrastmiddel wordt afgevangen bij de eerste urinelozing – of de eerste paar urinelozingen – na toediening.

Van filtermateriaal tot herbruikbaar jodium

Het verwijderde filtermateriaal wordt per filterset opgeslagen, gemeten en bemonsterd. Het relatief droge materiaal uit de filters wordt veilig opgeslagen in grote vaten totdat er genoeg is verzameld voor een zending.

De vaten gaan vervolgens naar Bittner in Marbach, nabij Stuttgart, waar jodiumhoudende materialen worden verwerkt tot herbruikbare jodiumzouten. Daar komt het materiaal van Zereau samen met stromen zoals overtollige contrastmiddelen, productieafkeur van farmaceutische bedrijven en jodiumhoudende reststoffen uit andere industrieën.

Ons filtermateriaal biedt een duidelijk voordeel: terwijl de meeste binnenkomende afvalstromen vloeibaar zijn en vóór verwerking flink moeten worden ingedampt, bestaat ons materiaal uit vaste stoffen met een zeer laag vochtgehalte. Daardoor is weinig tot geen indamping nodig, en de hoge jodiumconcentratie per kilogram maakt het materiaal bijzonder aantrekkelijk voor terugwinning.

Met momenteel slechts een twaalftal geïnstalleerde systemen blijft onze bijdrage aan de totale impact van de jodiumterugwinning van Bittner echter klein. Naarmate ons aantal installaties groeit, groeit ook onze potentiële bijdrage.

Bittner meet ook precies hoeveel jodium Zereau aanlevert. Dit biedt een onafhankelijke controle van onze eigen analyses; de resultaten tot nu toe komen nauw overeen met onze metingen.

Hoeveel kunnen we afvangen?

Het antwoord hangt af van de procedures, de afdeling, de wachttijden van patiënten en de communicatie in het ziekenhuis.

Bij poliklinische radiologie laat onze projectervaring zien dat ongeveer 25–30% van het toegediende jodium kan worden opgevangen bij de eerste urinelozing. Op afdelingen waar de procedures anders zijn of patiënten langer verblijven, kan de opvang oplopen tot 90% van de toegediende hoeveelheid. Deze cijfers weerspiegelen verschillende zorgsituaties, en niet één opvangpercentage dat overal geldt.

Daarom moeten het systeem en het patiënttraject samenwerken.

“De filters vangen af wat hen bereikt; organisatie en medewerking van patiënten bepalen hoeveel er kan worden opgevangen.”

Een groeiende terugwinningskringloop

Onze bijdrage is nog een druppel op een gloeiende plaat. Maar bredere toepassing betekent meer verzameld jodium, efficiënter transport en meer materiaal voor terugwinning – terwijl contrastmiddelresten uit het afvalwater blijven en de filterbehuizingen worden hergebruikt.

Vandaag richt deze terugwinningsroute zich op jodium. We filteren ook gadolinium uit MRI-onderzoeken, maar terugwinning maakt nog geen deel uit van het proces; dat is de volgende ontwikkelingsfase.

“Een gebruikt ContrastCatch-filter is daarom niet het einde van de levensduur van een product. Het is het begin van een nieuwe cyclus.”