Doorspoelen betekent niet dat het weg is. Groeiende alfatherapieën vragen om bescherming van afvalwater.

Gerichte alfatherapie ontwikkelt zich snel tot een van de meest veelbelovende ontwikkelingen in de nucleaire geneeskunde. Actinium-225 (Ac-225) biedt iets opmerkelijks: zeer krachtige alfastraling die selectief aan kankercellen wordt afgegeven. Maar de opkomst ervan roept ook een vraag op die meer aandacht verdient.

Wat gebeurt er nadat de patiënt naar het toilet is geweest?

Een ander soort radionuclide

Ac-225 is niet zomaar een therapeutisch radionuclide.

Het heeft een halfwaardetijd van ongeveer tien dagen en vervalt via een keten van dochterradionucliden voordat het uiteindelijk stabiel bismut bereikt. Bij meerdere stappen in die keten worden alfadeeltjes uitgezonden.

Juist dat maakt Ac-225 therapeutisch aantrekkelijk. Maar het maakt het gedrag na toediening ook complexer.

De energie die bij alfaverval vrijkomt, kan ervoor zorgen dat dochterradionucliden loskomen van het molecuul dat het oorspronkelijke Ac-225 draagt. Deze zogeheten terugstootdochters kunnen zich vervolgens anders gedragen dan het moederradionuclide. Recent klinisch onderzoek heeft bevestigd dat dochterspecifieke farmacokinetiek relevant is en dat zowel Ac-225 als dochteractiviteit in de urine van patiënten kan worden aangetoond.

Er is nog een aandachtspunt. Afhankelijk van hoe Ac-225 wordt geproduceerd, kunnen kleine hoeveelheden langlevend Ac-227 aanwezig zijn als radionuclidische verontreiniging. Anders dan Ac-225 heeft Ac-227 een halfwaardetijd van bijna 22 jaar.

Naarmate alfatherapieën opschalen, wordt inzicht in wat de patiënt verlaat dus steeds relevanter.

De patiënt kan vertrekken. De radionucliden verdwijnen niet.

Een deel van de toegediende radioactiviteit verlaat het lichaam via uitscheidingen. Na het doorspoelen is die niet verdwenen. Ze is simpelweg verplaatst van een gecontroleerde klinische omgeving naar het afvalwatersysteem.

Dat roept een interessant contrast in de regelgeving op.

In de Verenigde Staten stellen NRC-voorschriften uitscheidingen van patiënten die diagnostiek of therapie met radioactief materiaal ondergaan uitdrukkelijk vrij van de normale beperkingen voor radioactieve lozingen op de riolering.

Dat regelgevend kader is niet ontworpen met het oog op de schaal van de gerichte alfatherapieën die nu worden ontwikkeld. En een gemeentelijke rioolwaterzuiveringsinstallatie is geen verwerkingsinstallatie voor nucleair afval.

Zodra radionucliden in de riolering terechtkomen, wordt het fundamenteel moeilijker om ze te beheersen. Ze kunnen een wisselwerking aangaan met vaste stoffen en slib of verder door de waterketen gaan terwijl het radioactieve verval doorgaat.

Doorspoelen verwijdert geen radioactiviteit. Het verandert alleen waar de radioactiviteit zich bevindt.

Alfatherapie vraagt om een milieustrategie.

Niets hiervan is een argument tegen gerichte alfatherapie. Integendeel.

Deze therapieën hebben een enorm potentieel voor patiënten. De uitdaging is ervoor te zorgen dat de infrastructuur eromheen zich in hetzelfde tempo ontwikkelt als de geneesmiddelen zelf.

En dat brengt ons terug bij het best beheersbare punt in de keten: het ziekenhuis.

Wanneer patiënten voor het eerst radionucliden uitscheiden, is het afvalwatervolume nog klein, is de herkomst bekend en is de activiteit nog niet verspreid via kilometers aan rioolinfrastructuur.

Ziekenhuizen kunnen dit op verschillende manieren aanpakken. Conventionele vervaltanks vangen radioactief afvalwater op en houden het vast terwijl de activiteit vervalt. De filtratie aan de bron van Zereau biedt een andere aanpak: radionucliden direct uit de uitscheidingen van patiënten afvangen voordat ze in het bredere afvalwatersysteem terechtkomen.

Zereau ontwikkelt en implementeert deze aanpak aan de bron voor radioligandtherapieën in meerdere Europese ziekenhuizen. Er hoeft veel minder water te worden beheerd en de uitgebreide infrastructuur van grote vervaltankinstallaties kan worden vermeden. Bovendien zijn alfatherapieën eenvoudig af te schermen en zijn eenvoudige handelingsprocedures gegarandeerd.

Voor Ac-225 en de volgende generatie alfatherapieën kan dit steeds relevanter worden. Want innovatie in de nucleaire geneeskunde mag niet ophouden bij de patiënt.

Naarmate therapieën krachtiger worden, moet de manier waarop we omgaan met wat de patiënt verlaat met hen mee evolueren.